نوشته علی کوچوک‌گوچمن ـ ۸ نوامبر ۲۰۲۶ / رویترز
نجلا ایشیک، یکی از مقام‌های محلی، از جمله روستاییانی است که در مجاورت یک معدن زغال‌سنگ زندگی می‌کنند و خواستار آن هستند که رهبران جهان گردهم‌آمده در ترکیه برای مذاکرات اقلیمی کاپ ۳۱، محل برگزاری کنفرانس را ترک کنند و از نزدیک خساراتی را ببینند که دهه‌ها استخراج زغال‌سنگ لیگنیت به بار آورده است.
از روز دوشنبه، گذار به انرژی پاک‌تر یکی از موضوعات اصلی کنفرانس سازمان ملل خواهد بود؛ کنفرانسی که تا ۲۰ نوامبر در آنتالیا، واقع در سواحل مدیترانه‌ای ترکیه، ادامه خواهد داشت.
ایشیک که به‌عنوان مقام منتخب جامعه محلی خود فعالیت می‌کند، می‌گوید رهبران دولت‌ها و مقام‌های سازمان ملل باید چند صد کیلومتر به سمت غرب حرکت کنند و به روستای ایکیزکوی، در نزدیکی جنگل آکبلن در استان موغلای جنوب غربی ترکیه، بروند تا تأثیر زغال‌سنگ بر طبیعت و زندگی مردم را از نزدیک مشاهده کنند.
روستاییانی که سال‌هاست علیه استخراج زغال‌سنگ اعتراض می‌کنند، با جریمه و بازداشت مواجه شده‌اند.
ایشیک گفت: «رهبران کشورها باید به اینجا بیایند. آن‌ها نباید به آنتالیا، بلکه باید به آکبلن و ایکیزکوی بیایند.» خانه او در ایکیزکوی تنها چند صد متر با یک معدن زغال‌سنگ لیگنیت فاصله دارد؛ معدنی که طی دهه‌ها توسعه، به‌تدریج به محل سکونت او نزدیک‌تر شده است. لیگنیت پایین‌ترین درجه زغال‌سنگ محسوب می‌شود و سوزاندن آن در مقایسه با زغال‌سنگ‌های دارای چگالی انرژی بالاتر، دی‌اکسید کربن بیشتری آزاد می‌کند.
برقی‌سازی؛ اما آیا برق تولیدشده سبز خواهد بود؟
تاکنون یکی از اهداف برجسته کاپ ۳۱، توافق بر سر تعیین یک هدف داوطلبانه برای افزایش برقی‌سازی بوده است؛ پیشنهادی که کشور میزبان، ترکیه، ارائه کرده است. با این حال، اگر برق از منابع کم‌کربن تولید نشود، این اقدام به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ایِ گرم‌کننده زمین منجر نخواهد شد.
بر اساس داده‌های اندیشکده انرژی امبر، زغال‌سنگ سال گذشته بزرگ‌ترین منبع تولید برق ترکیه بود و ۳۴ درصد برق این کشور را تأمین کرد. این موضوع ترکیه را به بزرگ‌ترین تولیدکننده برق زغال‌سنگی در اروپا تبدیل کرد. طبق اطلاعات وب‌سایت شرکت بهره‌بردار، معادن منطقه آکبلن زغال‌سنگ مورد نیاز نیروگاه‌هایی را تأمین می‌کنند که اندکی بیش از ۲ درصد برق ترکیه را تولید می‌کنند.
روستاییان و فعالان محیط‌زیست مانند ایشیک که با توسعه استخراج زغال‌سنگ لیگنیت مخالف‌اند، می‌گویند این فعالیت‌ها جنگل‌ها را نابود کرده و باغ‌های زیتون، زمین‌های کشاورزی و جوامع محلی را تهدید می‌کند.
مبارزه با زغال‌سنگ پیامدهای سنگینی برای معترضان داشته است. اسرا، دختر ۲۶ ساله ایشیک، پس از اعتراض به طرح مصادره زمین برای استخراج معدن، ۴۲ روز را در بازداشت موقت سپری کرد. دادگاهی در ماه ژوئیه او را به دلیل مقاومت در برابر مأموران دولتی به دو سال زندان محکوم کرد. او تا زمان صدور رأی دادگاه تجدیدنظر آزاد است.
اسرا ایشیک گفت: «این مجازات فقط برای من صادر نشد؛ بلکه تلاشی بود برای مجازات همه کسانی در این کشور که برای حقوق، زمین و روستای خود ایستادگی می‌کنند.»
مادر او نیز سال‌هاست علیه گسترش استخراج زغال‌سنگ در اطراف روستایش اعتراض می‌کند.
نجلا ایشیک گفت: «۴۰ سال است که با زغال‌سنگی زندگی می‌کنیم که نفسش پشت گردن ماست. من تلاش می‌کنم در اینجا با نفس زغال‌سنگ و آلودگی ناشی از آن زندگی کنم.»
زغال‌سنگ استخراج‌شده، سوخت نیروگاه‌های ینی‌کوی و کمرکوی در نزدیکی این منطقه را تأمین می‌کند. بهره‌برداری از این نیروگاه‌ها بر عهده شرکت انرژی ینی‌کوی ـ کمرکوی است؛ سرمایه‌گذاری مشترکی که شرکت‌های لیماک و آی‌سی ایچتاش در آن مشارکت دارند.
شرکت لیماک از اظهارنظر درباره این گزارش خودداری کرد. شرکت آی‌سی ایچتاش نیز به درخواست برای اظهارنظر پاسخی نداد.
آلپ‌ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، روز پنج‌شنبه در دیداری با رسانه‌های خارجی گفت این کشور برای گذار عادلانه به انرژی پاک‌تر تلاش می‌کند، اما این روند دشوار است؛ زیرا هزاران نفر در معادن مشغول به کار هستند.
او گفت انرژی هسته‌ای عملی‌ترین جایگزین به شمار می‌رود و آنکارا قصد دارد تا سال ۲۰۴۰ ظرفیت تولید برق هسته‌ای خود را به ۱۰ گیگاوات برساند. بر اساس محاسبات رویترز، این میزان تقریباً معادل ظرفیت فعلی تولید برق از زغال‌سنگ خواهد بود.
محدودیت‌های اعتراضات در ترکیه
گروه‌های حقوق بشری درباره محدودیت‌های اعمال‌شده بر اعتراضات در ترکیه ابراز نگرانی کرده‌اند؛ از جمله ممنوعیت‌های گسترده تظاهرات، بازداشت‌های دسته‌جمعی و آنچه استفاده نامتناسب از زور توصیف می‌کنند.
سازمان دیده‌بان حقوق بشر در گزارشی در ماه اکتبر اعلام کرد مقام‌های ترکیه معترضان محیط‌زیستی در آکبلن و دیگر مناطق کشور را به‌صورت خودسرانه بازداشت و تحت پیگرد قضایی قرار داده‌اند. این سازمان گفت نیروهای امنیتی تظاهرات مسالمت‌آمیز را با توسل به زور متفرق کرده‌اند و معترضان، وکلا و روزنامه‌نگاران با اتهاماتی مانند تجمع غیرقانونی، ممانعت از انجام وظیفه مأموران دولتی، ورود غیرمجاز به ملک دیگران و انتشار اطلاعات نادرست مواجه شده‌اند.
دنیز بایرام، پژوهشگر دستیار بخش اروپا و آسیای مرکزی در سازمان دیده‌بان حقوق بشر، گفت: «در شرایطی که ترکیه در آستانه میزبانی اجلاس سالانه تغییرات اقلیمی سازمان ملل قرار دارد، برخوردهای محدودکننده این کشور با فعالان محیط‌زیست، یادآور آشکاری از عدم تحمل مخالفت و اعتراض است.»
دولت ترکیه می‌گوید پلیس زمانی در تجمعات مداخله می‌کند که این تجمعات غیرقانونی باشند یا نظم عمومی را تهدید کنند. وزارت کشور و وزارت دادگستری ترکیه درباره این گزارش اظهارنظری نکردند.
درگیری‌ها و اختلافات پیرامون منطقه آکبلن در سال ۲۰۲۳، زمانی شدت گرفت که قطع درختان از سر گرفته شد. روستاییان می‌گویند نیروهای امنیتی برای مقابله با معترضانی که قصد ورود به جنگل را داشتند، از ماشین‌های آب‌پاش و اسپری فلفل استفاده کردند و پس از آن نیز مجازات‌های دیگری علیه معترضان اعمال شد.
نجلا ایشیک گفت: «ما با ماشین‌های آب‌پاش، گاز فلفل، بازداشت و همه‌چیز مواجه شدیم. پس از آن، چون این منطقه و این روستا را ترک نکردیم، جریمه شدیم و یک سال بعد پرونده‌هایی علیه ما تشکیل شد.»
حسن یورولماز، یکی دیگر از ساکنان منطقه، گفت معترضان برای جلوگیری از قطع درختان کاج راهپیمایی کرده بودند، اما سربازان مسیر آن‌ها را مسدود کردند.
او گفت: «آن‌ها علیه زنان و مردان، پیر و جوان، از اسپری فلفل استفاده کردند. با وجود این، ما به مقاومت ادامه دادیم. من در صف اول بودم؛ مرا با خود بردند و بازداشت کردند.»