روند توسعه صنعت گاز طبیعی فشرده (CNG) به عنوان راهبردیترین برنامه مهار شتاب مصرف بنزین در سالهای اخیر، شاهد سرمایهگذاری ۳ میلیارد دلاری، احداث ۲ هزار و ۵۰۰ جایگاه، ایجاد ظرفیت عرضه روزانه ۴۰ میلیون مترمکعب با قیمتی اقتصادی و اجرای طرح تبدیل رایگان خودروهای شخصی بنزینی به دوگانهسوز بوده است.
به گزارش نفتون به نقل از شانا، مهار ناترازی بنزین و تقویت تابآوری سبد سوخت کشور در راهبرد تازه مدیریت انرژی، از مسیر تنوعبخشی به سبد مصرف و بازگرداندن سهم واقعی CNG میگذرد. تجربه اخیر اجرای سیاستهای هوشمندانه و غیرقیمتی نشان میدهد که با تکیه بر زیرساختهای موجود و احیای این ظرفیت راهبردی، امکان کاهش معنادار فشار بر مصرف بنزین، حفظ ذخائر راهبردی و افزایش پایداری امنیت انرژی بدون ایجاد شوکهای اقتصادی فراهم شده است.
بررسی روند مصرف سوخت نشان میدهد که در سالهای ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰، حجم مصرف روزانه سیانجی در کشور به حدود ۲۴ میلیون مترمکعب رسیده بود؛ اما به دلیل تثبیت قیمتها و کاهش فاصله قیمتی بنزین و سیانجی، این رقم به ۱۵ تا ۱۶ میلیون مترمکعب در روز افت کرد و بخش عمدهای از ظرفیت این صنعت مغفول ماند.
این افت مصرف در شرایطی رخ داد که بیش از ۳ میلیارد دلار سرمایهگذاری در زیرساختهای سیانجی کشور انجام شده بود. در دولت چهاردهم با تغییر رویکرد مدیریتی، احیای این سرمایه ملی در دستور کار قرار گرفت؛ بهگونهای که تبدیل خودروها به ناوگان دوگانهسوز با رشد ۶۴ درصدی (نسبت تبدیل خودروها در سال ۱۴۰۴ به نسبت میانگین دوساله سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳) همراه شده و احیای این مزیت رقابتی شتاب یافته است.
اکنون حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار خودرو به صورت کارخانهای یا از طریق تبدیل کارگاهی دوگانهسوز شدهاند. همچنین بهازای هر یکهزار و ۶۰۰ خودرو در کشور، یک جایگاه سیانجی وجود دارد؛ نسبتی که از منظر دسترسی به زیرساخت، وضع نسبتاً مناسبی را نشان میدهد. با این حال، توسعه جایگاهها در برخی مناطق کمتر برخوردار همچنان در دستور کار قرار دارد و مناطقی همچون جنوب کرمان و استان سیستان و بلوچستان نیز به تازگی به این زیرساخت متصل شدهاند.
اثربخشی میدانی سیاستهای غیرقیمتی؛ جهش ۳۰ درصدی مصرف
محک عملی سیاستهای غیرقیمتی و هوشمندسازی توزیع نشان داد که اصلاح الگوی مصرف لزوماً از مسیرهای صرفاً قیمتی نمیگذرد؛ بهگونهای که با هدف مدیریت مصرف سوخت، کارت اضطرار جایگاه در استانهای کرمان و سیستان و بلوچستان حذف و انتقال مستقیم سهمیه به کارتهای شخصی شهروندان انجام شده است. این اقدام افزون بر کاهش صفوف و افزایش رضایتمندی، مصرف غیربهینه بنزین را ۱۵ درصد کاهش داده و به دنبال آن مصرف سیانجی را ارتقا داده است.
در نتیجه این اقدامات، مصرف سیانجی در استان کرمان در مقایسه با مرداد ۱۴۰۴ رشدی حدود ۳۰ درصدی را ثبت کرد. این تجربه موفق میدانی حاکی از آن است که هدایت ناوگان پرمصرف به سمت سوخت پاک و در دسترس، راهکاری مطمئن برای کاهش بار ناترازی بنزین و تقویت پایههای اقتصاد ملی به شمار میرود.
در همین چارچوب و به عنوان محوریترین اقدام مکمل، طرح هدفمند تبدیل رایگان ناوگان پرمصرف با همکاری وزارت کشور و سکوهای حملونقل اینترنتی اجرایی شده است. در قالب این طرح، خودروهای با کارکرد روزانه بیش از ۲۰۰ کیلومتر، به صورت کاملاً رایگان و با بهرهگیری از کیتهای نسل چهار گازسوز میشوند؛ طرحی که در مرحله نخست در سه استان تهران، کرمان و سیستان و بلوچستان فعال شده و بهزودی به دیگر استانهای کشور تعمیم خواهد یافت تا افزون بر مهار مصرف بنزین، هزینههای جاری رانندگان را کاهش داده و درآمد آنان را بهبود بخشد.
تسویه مطالبات و جهش ۲۱۰ درصدی در زنجیره تولید خودروهای دوگانهسوز
پایداری مصرف نیازمند هماهنگی کامل سمت عرضه و تولید بود. در دولت چهاردهم، موانع مالی صنعت سیانجی با پرداخت بیش از ۲ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان (۲.۴ همت) از مطالبات انباشته این بخش برطرف شد. نتیجه مستقیم این حمایت مالی، جهش ۲۱۰ درصدی در تولید خودروهای دوگانهسوز کارخانهای نسبت به سال ۱۴۰۳ و تبدیل حدود ۹۰ هزار دستگاه خودرو طی دو سال اخیر بوده است؛ اقدامی که توازن بین ظرفیت جایگاهی و ناوگان فعال را برقرار ساخت.
توسعه زیرساخت و صرفهجویی سالانه ۱۱۸ میلیون لیتر بنزین
در تازهترین رویداد، بهطور همزمان ۹ باب جایگاه عرضه سیانجی در پنج استان سیستان و بلوچستان، اصفهان، تهران، کردستان و آذربایجان شرقی با مشارکت دولت و بخش خصوصی و سرمایهگذاری بیش از یکهزار میلیارد تومان (یک همت) راهاندازی شد.
ورود این ۹ جایگاه که از نظر تأمین انرژی کارکردی معادل ۹ پالایشگاه کوچک دارند افزون بر ایجاد اشتغال مستقیم برای ۱۰۰ نفر، در پایان یک سال فعالیت به صرفهجویی سالانه ۱۱۸ میلیون لیتری در مصرف بنزین منجر خواهد شد؛ معادل جلوگیری از خروج ۱۱۸ میلیون دلار منابع ارزی از کشور که گامی ملموس در بهبود تراز انرژی ملی به شمار میرود.
تنوعبخشی به سبد انرژی؛ پیوند جایگاههای CNG با ایستگاههای شارژ برقی
افق توسعه این زیرساختها تنها به سیانجی محدود نشده است. در پی فراخوان توسعه زیرساخت شارژ خودروهای برقی، حدود ۲۵۰ درخواست فنی ثبت شده است که پس از ارزیابی، تا پایان امسال با بهرهگیری از فضای موجود در محوطه جایگاههای عرضه سیانجی، به ایستگاههای شارژ خودروهای برقی تجهیز خواهند شد.
واقعیت آن است که در شرایط کنونی، سیانجی برای اقتصاد انرژی ایران فقط یک سوخت جایگزین نیست، بلکه یک ظرفیت آماده و کمهزینه برای کاهش فشار بر مصرف بنزین و کاهش واردات و هزینههای تأمین سوخت است. از همین رو، بازگرداندن این سوخت به جایگاه واقعی خود در سبد انرژی کشور، بیش از آنکه نیازمند توسعه گسترده زیرساختی جدید باشد، به سیاستگذاری مؤثر در حوزه قیمتگذاری، تولید خودرو و ایجاد انگیزه برای مصرفکنندگان وابسته است.